Montenegrin || English || Pусский


E-mail: diagnostica@t-com.me Web: http://www.diagnostica.me

PREPORUKE I SAVJETI

 

UZORKOVANJE KRVI

Uzorkovanje krvi vrši se venepunkcijom (ubadanjem igle za uzorkovanje u venu, ili izuzetno u arteriju), ili ubadanjem posebnog instrumenta (pribora) – lancete, kroz kožu, obično jagodice prsta ili resice uha. Uzorak dobijen na jedan od ovih načina, može se koristiti za pretrage, kod kojih se analiza radi na kompletnom uzorku pune krvi (krvne ćelije i tečni dio), ili se nakon uzorkovanja vrši odvajanje ćelijskih elemenata od tečnog dijela (krvnog seruma ili krvne plazme).

Pravilna priprema pacijenta za uzorkovanje krvi podrazumijeva uzimanje uzorka na odgovarajući način i u odgovarajuće vrijeme.

Diagnostica.meUzorak krvi za neke pretrage npr. određivanje krvne slike, sedimentacije, ispitivanje koncetracije nekih hormona i tumor markera može se uzeti u bilo koje vrijeme, bez posebne pripreme. Za neke druge pretrage, osoba od koje se uzima uzorak ne smije prethodno da konzumira hranu određeni vremenski period (zavisno od vrste pretrage), odnosno, da osoba bude natašte (na prazan stomak).U tom slučaju uzorak je najbolje uzeti ujutru između 8-10h, a 12 sati posle poslednjeg obroka.

Kod nekih pretraga, potrebno je da se uzorak uzima određenom dinamikom, u određeno doba dana (npr. određivanje nekih parametara kod šećerne bolesti) ili period uzorkovanja zavisi od određenog vremenskog perioda (npr. kod određivanja koncentracije polnih hormona).

Pored pravilne pripreme pacijenta, važni su i podaci o starosnoj dobi, vremenu uzimanja uzorka (cirkadijalni ritam), fazi ciklusa ili nedjelji trudnoće, postojećim oboljenjima, uzimanju nekog lijeka...

Hematološke i biohemijske analize se izvode standardnim metodama na analizatorima renomiranih svjetskih proizvođača, koji imaju visok stepen pouzdanosti i automatizovanosti čitavog procesa, tako da se rezultati dobijaju u toku istog dana.

KOMPLETNA KRVNA SLIKA

diagnostica.meKompletna krvna slika podrazumijeva određivanje ukupnog broja svih ćelijskih elemenata krvi (eritrociti, leukociti i trombociti), količine hemoglobina, odredjivanje hematokrita, leukocitarne formule, kao i parametara MCV (srednja zapremina eritrocita), MCH (srednja količina hemoglobina u eritrocitu) i MCHC (prosječna koncentracija hemoglobina na litar eritrocita). Većinu ovih parametara hematološki analizator odreduje, a neke od njih izračunava računarskim programom.

SEDIMENTACIJA KRVNIH ĆELIJA

Sedimentacija krvnih ćelija predstavlja brzinu taloženja krvnih ćelija u uzanoj cjevčici, nakon uzimanja uzorka krvi, u određenom vremenskom periodu. Obično se određuje na jedan odnosno dva sata. Kao uzorak se koristi puna krv.

BIOHEMIJSKE PRETRAGE

Određivanje biohemijskih parametara, tj. mjerenje količine različitih materija, jedinjenja i elemenata, koji se, ili stalno nalaze u krvi u nekim uobičajenim vrijednostima, ili se javljaju kod određenih stanja, vrši se u uzorku krvnog seruma (za neke pretrage krvne plazme). Za neke analize, kao uzorak se može koristiti i likvor, znoj, suze i još neki uzorci.

HORMONI

Hormoni diagnostica.mesu biomolekuli koji se normalno stvaraju u organizmu u određenoj količini, koja je specifična, kako za svaki od njih, tako u nekim slučajevima i vezano za pol, dob ili određeno stanje. Svrha im je regulacija različitih procesa u organizmu. Određivanje nivoa (količine, koncentracije) hormona vrši se u uzorku seruma.

TUMORSKI MARKERI

diagnostica.meTumorski markeri su specifični biomolekuli koje stvara organizam, kao metabolički ili imunološki odgovor zdrave ćelije na prisutnost maligne ćelije ili ih produkuju same maligne ćelije, kao sastavne biomolekule vezane za pojavu maligniteta. Tumorski markeri mogu biti: enzimi, specifični proteini, različiti antigeni, hormoni, specifični receptori i dr. Danas je otkriveno preko 100 različitih tumorskih markera,ali se u laboratorijskoj praksi za sada koristi oko dvadesetak. Kao uzorak u kojem se određuju, obično se koristi serum.

TEST NA OKULTNO KRVARENJE

Normalno je da se izgubi od 0,5 do 1,5 ml krvi dnevno u gastrointestinalnom traktu. Melena (pojava tmne, crne boje stolice) se obično identifikuje kada je izgubljeno više od 150 mL krvi na dan u gornjem dijelu probavnog trakta. Okultno krvarenje iz probavnog trakta obično se otkrije kada su rezultati testova na fekalno okultno krvarenje (FOBT) pozitivni ili anemijom zbog manjka gvozđa. U bolesnika bez simptoma, ukazuje na izvor u gornjim dijelovima gastrointestinalnog trakta, dok u bolesnika starijih od 50 godina, obično bi trebalo da se uradi kolonoskopija. Oko polovine bolesnika s gastrointestinalnim krvarenjem nemaju očigledan izvor krvarenja. Metode ispitivanja fekalnog okultnog krvarenja su raznolike. FOBT uglavnom imatju dovoljnu osjetljivost za otkrivanje krvarenja koji nije vidljivo u stolici. Postoje tri kategorije: FOBTs guaiac-based testovi, hemeporphyrin testovi i imunohemijska ispitivanja. Ako se u stolici nalaze određene materije, rezultat može biti lažno pozitivan. Pacijenti se obično upozoravaju da ne jedu crveno meso ili određeno voće i povrće za 72 sata prije ispitivanja. Upotrebu acetilsalicilne kiseline ili drugih nesteroidnih protivupalnih lijekova (NSAR) treba izbjegavati barem jednu sedmicu prije testiranja. Lažno negativni rezultati mogu se pojaviti u pacijenata koji su uzimali vitamin C, te se takvim pacijentima savjetuje, da ga ne uzimaju jednu sedmicu prije ispitivanja. Pacijentma se savjetuje da jedu namirnice bogate vlaknastim materijama sedmicu prije testiranja, da bi se ubrzao prolazak sadržaja kroz crijeva.

TESTOVI NA DROGE

Testovi kojima se određuje prisustvo različitih opojnih supstanci (droga), kao npr. kanabinoida, opijata, amfetamina... uglavnom se rade iz uzorka urina ili krvnog seruma.

INTOLERANCIJA NA HRANU

Testovima intolerancije na hranu određuje se na koje vrste životnih namirnica postoji netolerantnost organizma. Na taj način se može dobiti informacija koje vrste namirnica više, a koje manje odgovaraju organizmu. Kao uzorak se koristi krvni serum.

UZORKOVANJE URINA ZA BIOHEMIJSKO-CITOLOŠKE PRETRAGE

diagnostica.meUzorkovanje urina za biohemijsko-citološke pretrage obavlja se na način da osoba koja daje uzorak, mokri (urinira) u odgovarajuću posudu (čašu), koja ne mora da bude sterilna, ali treba da bude hemijski čista, bez prisustva različitih hemikalija, tragova sredstava za čišćenje, površinski aktivnih materija ili drugih materija koje bi mogle uticati na rezultate pretraga. Količina potrebna za analize je 50-100 ml. Uzorak bi trebalo što prije dostaviti u laboratoriju (poželjno je da vrijeme od uzorkovanja do dostavljanja u laboratoriju ne bude duže od jedan sat).

UZORKOVANJE URINA ZA URINOKULTURU

Neophodno je uzeti srednji "čist" mlaz, da bi se izbjegla moguća kontaminacija uzorka bakterijama sa kože genitalija, sa ruku ili zida mokraćnog kanala (uretre). Za uzimanje uzorka mora se koristiti sterilna čaša za urin, koja se može dobiti u laboratoriji ili kupiti u apoteci.

POSTUPAK:

  • 1. Temeljito operite i osušite ruke.
  • 2. Skinite poklopac sa čase i odložite ga na stranu tako da spoljna strana leži na podlozi.
  • 3. Operite urogenitalnu regiju (spoljni mokraćno-polni organi) i obrišite čistim peškirom (prethodno ispeglanim) ili sterilnom gazom. Kod muškaraca, povući unazad kožicu, preko glavića polnog organa, koliko je moguće, tako da otvor mokraćnog kanala bude slobodan.
  • 4. Ispustite malu količinu urina u WC šolju, jer početni mlaz može biti kontaminiran bakterijama sa kože ili sa zida mokraćne cijevi (uretre).
  • 5. Srednji mlaz izmokrite u času za prikupljanje urina. Časa treba da bude napunjena, barem, da bude pokriveno dno (minimalno 5 – 10 ml), naravno, može i više.
  • 6. Stavite poklopac, dobro ga pričvrstite i ne zaboravite da dobro operete ruke nakon sakupljanja uzorka urina.

diagnostica.meUzorak urina dobijen na ovaj način, treba dostaviti laboratoriji u roku od 1h.

UZIMANJE BRISEVA

diagnostica.meUzorci za mikrobiološka ispitivanja sa različitih površina, kože i sluznica, dobijaju se prebrisavanjem ovih površina uz pomoć sterilnog pribora (bris). Sve uzorke za mikrobiološko ispitivanje treba uzimati prije antibiotske terapije ili najmanje 12h posle lokalne primjene nekog antiseptičkog sredstva (osim u posebnim slučajevima, ako ljekar drugačije odredi).

  • Bris grla najbolje je uzeti ujutru prije jela i pranja zuba. Ako se bris grla uzima tokom dana, vremenski razmak od uzimanja hrane do uzimanja brisa trebalo bi da bude dva sata
  • Bris nosa i nazofaringealni bris treba uzeti iz obije nozdrve, istim priborom za uzorkovanje (ako iz posebnih razloga nije drugačije određeno).
  • Bris površne rane ili promjene sa površine kože treba uzeti sa promijenjenog dijela, a ako postoji gnoj ili sekret sakupiti i njih.
  • Bris iz mokraćnog kanala (uretre,) kod muškaraca (i direktan mikroskopski preparat), uzima se uz prethodnu pripremu, na način da, pacijent ne mokri najmanje dva sata (što duže to bolje) prije uzorkovanja. Nije poželjno imati seksualni odnos najmanje 24 sata.
  • Vaginalni i cervikalni bris (i stepen čistoće) uzimaju se u periodu kada žena nema menstrualno krvarenje. Nije poželjno imati seksualni odnos najmanje 48 sati. Ako je prethodno rađen bilo kakav ginekološki pregled (u spekulima, kolposkopija, ultrazvuk vaginalnom sondom...), uzorkovanje je poželjno uraditi tek nakon 48 sati.

diagnostica.meRezultati pretraga dobijaju se, ako je rezultat negativan (ako se ne nađu bakterije, koje mogu biti izazivači oboljenja na mjestu sa kojeg je uzet uzorak), u prosjeku za 24 – 48 sati. U slučaju da se nađu bakterije, koje mogu biti izazivači oboljenja na mjestu sa kojeg je uzet uzorak, analize mogu da traju u prosjeku 3 – 5 dana.


Kontrolni uzorak nakon antibiotske terapije treba uzeti posle, najmanje 3 dana od završene terapije.

MIKOLOŠKE ANALIZE

Dokazivanje prisustva gljivica (kvasnica i plijesni) iz različitih uzoraka (brisevi kože i sluzokože, stolica, ispljuvak, urin,) obavlja se rutinski, najčešće paralelno sa bakteriološkim ispitivanjem. Dokazivanje prisustva može se obaviti pregledom direktnog mikroskopskog preparata strugotina kože, noktiju ili dlake, kao i uzgojem na vještačkim hranjivim podlogama (kultivacija, izolacija). Za izolate gljivica iz roda Candida, dijagnostički proces traje najčešće 48 sati, a može se, ukoliko postoji potreba, uraditi identifikacija do nivoa vrste i ispitivanje njihove osetljivosti na antimikotike, što zahtijeva dodatno vrijeme. Izolacija i identifikacija dermatofita - gljivica koje izazivaju oboljenja kože, noktiju i dlaka, zahteva inkubaciju do tri sedmice.

PARAZITOLOŠKE ANALIZE

Dokazivanje prisustva crijevnih parazita, helminata (Nematoda, Cestoda, Trematoda) i crijevnih protozoa (Entamoeba, Giardia , Balantidium ...) vrši se iz uzorka stolice.

Dokazivanje prisustva jaja Enterobius vermicularis (mala dječija glista) vrši se iz perianalnog (celofan) brisa. Ovaj uzorak se uzima ujutru, prije defekacije (stolice). Najmanje 12 h prije uzimanja perianalnog brisa, analna regija se ne smije prati, mazati ni talkirati.

Ispitivanje prisustva Demodex vrsta obavlja se sa otiska kože ili strugotina kože.

Ispitivanje prisustva parazita Trichomonas vaginalis u različitim uzorcima (vaginalni, uretralni sekret, urin) vrši se, najčešće, pregledom mikroskopskog preparata. U nekim slučajevima, može se raditi i uzgoj (kultivacija) na specijalnim hranjivim podlogama.

SEROLOŠKE ANALIZE

Dokazivanje prisustva različitih mikroorganizama, kao i dokazivanje njihovog skorog ili ranijeg kontakta sa organizmom, može se uraditi ispitivanjem prisustva antitijela u serumu pacijenta, prema tim mikroorganizmima. Uzorkovanje krvi za ove pretrage, obavlja se na isti način, kao kod uzorkovanja za biohemijska ispitivanja, pri čemu nije potrebna posebna priprema.

VIRUSOLOŠKE SEROLOŠKE ANALIZE

Dokazivanje prisustva antitijela na viruse :

Adenovirus, Coxsackie B , Rubella, Varicella- zoster, Epstein- Barr, Hepatitis , HIV, Herpes tip 1 i 2, Cytomegalovirus, Influenza A i B...

PARAZITOLOŠKE SEROLOŠKE ANALIZE

Dokazivanje prisustva antitijela na viruse :

Toxoplasma gondii, Echinococcus granulosus, Trichinella spiralis, Taenia solium, Toxocara canis....

BAKTERIOLOŠKE SEROLOŠKE ANALIZE

Dokazivanje prisustva antitijela na viruse :

Treponema palidum, Borrelia burgdorferi, Bordetella pertussis, Brucella sp. ...

BRZI TESTOVI ZA DOKAZIVANJE ANTIGENA

Ovim testovima dokazuje se prisustvo različitih mikroorganizama iz različitih uzoraka (briseva, stolice, mokraće...)

  • detekcija virusa gripa iz brisa ždrijela
  • dokazivanje prisustva beta hemolitickog streptokoka grupe A u brisu ždrijela
  • dokazivanje rotavirusa, adenovirusa, Helicobacter pylori, Clostridium difficile toksin A+B u stolici
MIKROBIOLOŠKE KONTROLE

- bakteriološke kontrole radnih površina, vazduha, sterilnosti instrumenata...

- biološke i hemijske kontrole efikasnosti sterilizacije vlaznih i suvih sterilizatora